Taal wordt soms als wiskunde behandeld: het resultaat is ofwel juist of fout.
Als we alleen naar de grammatica, spelling en zinsstructuur kijken, is het makkelijk te zien waar dit idee vandaan komt. Een woord plus nog een woord is gelijk aan goed of fout. Einde verhaal.
Maar iedereen die bezig is met schrijven, vertaling of lokalisatie weet dat taal niet zo eenvoudig is.
Als dat zo was, zou de snelste en goedkoopste optie zijn om alles in een AI-engine te voeren en die het werk te laten doen. Toch willen de meeste organisaties dat niet, althans niet altijd. Ze zijn niet alleen op zoek naar technische correctheid, maar ook naar iets dat moeilijker te definiëren is.
AI kan een technisch correcte vertaling leveren, maar nog altijd worden afgewezen.
Waarom?
Omdat er zelden maar één 'juiste' manier is om iets te uitdrukken.
De woordkeuze, toon, culturele nuances, verwachtingen van de lezer en brand voice zijn allemaal factoren die beïnvloeden hoe een vertaling wordt gepercipieerd. Zelfs als een zin grammaticaal perfect is, kan deze alsnog als fout of krom worden gezien. Het gevoel dat de vertaling geeft, klopt op de een of andere manier niet.
Met andere woorden: taal levert zelden een definitief resultaat op.
Waarom taal meer dan één 'juist' antwoord heeft
Zelfs als we de culturele verwijzingen, metaforen en uitdrukkingen uit de vergelijking halen, zijn er met een vertaling nog steeds meerdere geldige uitkomsten mogelijk.
AI en machinevertaling werken precies omdat taal tot op zekere hoogte geanalyseerd kan worden aan de hand van patronen en waarschijnlijkheden. Maar algoritmen worden geconfronteerd met dezelfde fundamentele realiteit als menselijke vertalers: in veel gevallen zijn er verschillende technisch correcte opties.
Kiezen is een kwestie van perspectief.
Bij het vertalen van een tekst moeten vertalers voortdurend beslissen aan welke elementen ze voorrang zullen geven. Moet de focus op de letterlijke betekenis liggen? Op de toon? De leesbaarheid? Of de brand voice?
Welke keuze vertalers of post-editors ook maken, ze zullen iets moeten opofferen.
Het allerbelangrijkste is evenwel: komt die keuze overeen met wat de ontvanger had verwacht of gekozen?
In dat opzicht heeft vertaling weinig te maken met het oplossen van een vergelijking waarbij 2 + 2 = 4 is, en veeleer met het kiezen tussen verschillende goede opties die elk een iets anders uitwerking hebben afhankelijk van de situatie.
Hoe meet je kwaliteit wanneer persoonlijke visie een belangrijke factor is?
Dat is precies de uitdaging waar Senior Quality Excellence Specialist Victoria Samuelsson dagelijks mee te maken heeft.
Zij helpt internationale organisaties subjectieve taalkwaliteit om te zetten in iets gestructureerds, meetbaars en werkbaars. In haar werk met de klanten van LanguageWire richt ze zich op één cruciale vraag: hoe kan de vertaalkwaliteit worden gedefinieerd en verbeterd?
Haar antwoord is een aanpak die vier stappen omvat.
1. Wat betekent 'goede kwaliteit' voor jou?
Voordat je iets meet, moet je bepalen hoe 'goed' er voor jou uitziet. Bij LanguageWire helpen het Quality Excellence team en het Account team je om tot deze definitie te komen – hoe die er ook uitziet voor jou.
"Twee auto's van verschillende merken kunnen allebei uitstekende auto's zijn," zegt Victoria. "Maar afhankelijk van wie je het vraagt, wordt één merk vaak als superieur beschouwd. Dat betekent niet dat de andere auto slecht is – het betekent alleen dat mensen verschillende dingen waarderen."
Hetzelfde principe geldt voor vertaling. Als je kwaliteit wilt meten, moet je eerst bepalen wat je stakeholders het belangrijkst vinden.
Met andere woorden: hoe ziet jouw versie van een 'goede auto' eruit? Alleen dan kun je de kwaliteit en impact op een betekenisvolle manier meten.
2. Maak de kwaliteit concreet
Zodra je doelen duidelijk zijn, moet je ze tastbaar maken. Taalassets zijn de middelen om dat te realiseren:
Termbases bevatten goedgekeurde terminologie
Stijlgidsen beschrijven de toon, brand voice, doelgroepen en schrijfafspraken
Vertaalgeheugens slaan goedgekeurde vertalingen op voor toekomstig hergebruik
AI-terminologie gebruikt je termbase om de output van machinevertaling te verbeteren
Deze taalassets helpen consistentie te creëren tussen content en teams, zodat vertalers en lokalisatie-experts beslissingen kunnen nemen die aansluiten bij de verwachtingen.
Hoe ziet dat er in de praktijk uit?
Victoria geeft ons een voorbeeld:
"Als je een oneliner of catchphrase hebt die je op een specifieke manier vertaald wilt zien (of helemaal niet vertaald), kun je die toevoegen aan het vertaalgeheugen om hergebruikt te worden in latere vertaalprojecten."
Denk aan de internationale slogan van Volkswagen: 'Das Auto'. Die blijft in elke taal hetzelfde.
Beslissingen formeel maken schept het vertrouwen dat je in alle projecten steeds weer de kwaliteit levert die je hebt vastgelegd.
3. Kies workflows waarbij nuances meetellen
Zit de basis goed, dan kun je beginnen met het aanpakken van nuances en veranderende stijlvoorkeuren.
Een proeflezing in de doelregio (validatie) is misschien wel de belangrijkste stap. Tijdens die stap vergelijk je de vertaling met de brontekst en gebruik je de termbase en het vertaalgeheugen voor de context.
Als proeflezers input hebben over de terminologie, stijl of contextuele nuances, kunnen ze meteen wijzigingen en voorkeuren toevoegen. Dat helpt lokalisatie-experts om nog beter afgestemd te raken op de voorkeuren van de klant.
Zoals Victoria het verwoordt: "In plaats van te proberen taal te reduceren tot een simpele goed-of-fout-score, stelt deze workflow organisaties in staat de vertaalprestaties in hun context te beoordelen."
4. Bouw feedbacklussen voor continue verbetering
Vervolgens raadt Victoria aan om een gestructureerd verslag van alle feedback bij te houden. Door continu feedback te verzamelen en te analyseren, beginnen patronen te ontstaan.
Bij LanguageWire delen we die gegevens met klanten om terugkerende problemen te identificeren, de onderliggende oorzaken te begrijpen en waar mogelijk voor verbetering te zorgen. Mettertijd komen we zo dichter bij de kwaliteitsdoelstellingen die organisaties nastreven.
LanguageWire heeft een duidelijk proces voor feedback. Dat hoef je niet zelf uit te werken. Het is gebaseerd op een menselijke beoordeling van de feedback over kwaliteit. Zo ziet het eruit:
1: Beoordeel de feedback
Beoordeel de feedback en onderzoek wat de oorzaak kan zijn. Op die manier weet je wat je te doen staat om te voorkomen dat het probleem zich herhaalt. Het helpt ook te bepalen of de feedback een specifieke oorzaak heeft.
2: Vind de oorzaak
Feedback is een waarschuwingssignaal dat je op een probleem wijst. Een oorzaakanalyse (RCA, Root Cause Analysis) onthult de omstandigheden die het probleem hebben veroorzaakt. Met andere woorden: feedback vertelt je wat er mis is, terwijl de oorzaakanalyse uitlegt waarom het misging. Het is eigenlijk een analyse van de oorzaak en het gevolg.
3: Stel een actieplan op
Een veelgebruikt kader in kwaliteitsbeheer is een 'CAPA', wat staat voor Corrective and Preventive Action (corrigerende en preventieve actie). Een CAPA is een gecombineerd actieplan om huidige problemen op basis van de onderliggende oorzaken te corrigeren en terugkerende problemen te voorkomen. Het plan is eigenlijk een reactie op feedback en bevat corrigerende en/of preventieve acties. Corrigerende acties pakken problemen aan die al zijn opgetreden. Preventieve acties richten zich op het identificeren en elimineren van de onderliggende oorzaken voordat ze terugkerende problemen veroorzaken. Bij lokalisatie kan dit betekenen dat je een stijlgids bijwerkt na terugkerende problemen met de toon, het terminologiebeheer verbetert om inconsistente formuleringen te voorkomen, of workflows aanpast om knelpunten bij de proeflezing weg te werken.
4: Kom tot een gelijkgestemde visie op inzichten en oplossingen
Er is geen standaard CAPA-oplossing die voor iedereen geschikt is. Wat voor jou werkt, werkt misschien niet voor de volgende organisatie, of zelfs voor het volgende project. Een actie wordt altijd per geval besproken en overeengekomen tussen jou en LanguageWire, om de verwachtingen op één lijn te brengen. Terwijl we samen de lijst van de CAPA bekijken, is jouw input cruciaal. Als iets niet aansluit bij jouw organisatieprocessen of behoeften, kunnen we dat aanpassen. De ambitie van LanguageWire is ervoor te zorgen dat onze acties effectief en betekenisvol zijn voor jou. En niet alleen bij het oplossen van dit probleem, maar ook in het voorkomen dat het opnieuw gebeurt.
5: Voer een CAPA-oplossing in
Alle feedback wordt methodisch verwerkt. Elk stukje feedback dat je aanreikt, wordt gebruikt om een corrigerende of preventieve actie (CAPA) vast te leggen. Voor sommige van die acties is jouw input vereist. In dat geval betrekken we jou meteen, zodat de verwachtingen duidelijk op één lijn zitten en onze acties wel degelijk jouw manier van werken ondersteunen. Jouw input kan bijvoorbeeld nodig zijn om de terminologie te verbeteren, zodat die weerspiegelt hoe jouw organisatie het liefst communiceert. Hebben we jouw input niet nodig, dan implementeren we de noodzakelijke acties en informeren je we zodra alles is afgerond. Je zult altijd weten wat we deden en waarom.
Continue verbetering is een voortdurende samenwerking, geen eenmalige handeling.
Je CAPA-actieplan moet getest en bevestigd worden in echte projecten. Voor elk nieuw project ga je feedback registreren om zeker te zijn dat de oplossing echt werkt en waarde toevoegt.
Deze methode is sterk omdat ze processen continu beter maakt. Dat verkleint op zijn beurt het risico en versterkt de samenwerking.
Geen nieuws is... geen nieuws: kwaliteit betekent kiezen voor jouw voorkeursoptie
Uiteindelijk betekent kwaliteit dat je de optie kiest die het dichtst bij de optie ligt die je zelf zou hebben gekozen. Dan voelt een AI-vertaling goed aan.
Als je dat zelfs op het meest basale niveau kunt bepalen, dan hebben we een pad gevonden naar geweldige vertalingen.
Het advies van Victoria is duidelijk: Laat je leverancier weten wanneer je die 'juiste' opties ziet. Deze feedback effent de weg naar het gewenste resultaat.
"Het gezegde kan wel zijn 'geen nieuws is goed nieuws'. Maar volgens ons is geen nieuws, gewoon geen nieuws.”
Het bereiken van het juiste kwaliteitsniveau betekent dat je voorkeuren direct vastlegt en communiceert – voordat je ze verfijnt met tools, feedback en processen.
Als je klaar bent om structuur te brengen in je lokalisatieopzet, staan wij klaar om je te ondersteunen. Wij helpen je bepalen hoe 'goed' eruitziet, de juiste technologie implementeren en workflows bouwen die de kwaliteit op grote schaal continu verbeteren.
Dit is een artikel uit de april 2026-editie van Lost & found in translation, onze maandelijkse nieuwsbrief waarin we inzichten en tips delen van mensen met ervaring in lokalisatie. Abonneer je om een melding te krijgen wanneer de volgende editie uitkomt.
